Parada planet powraca w tym tygodniu

Patrz nisko i wcześnie: rzadka 'parada planet' przemknie po niebie 28 lutego

W wieczór w sobotę 28 lutego rzadka „parada planet” ustawi pół tuzina światów wzdłuż ekliptyki tak, że pojawią się one razem w jednym łuku nad horyzontem. Widowisko będzie krótkie: w zależności od szerokości geograficznej i lokalnego zmierzchu, widoczne zgrupowanie będzie trwało zazwyczaj tylko 30–90 minut po zachodzie Słońca, zanim niektóre planety ponownie skryją się za horyzontem w stronę Słońca. To wąskie okno czasowe jest powodem, dla którego przewodniki astronomiczne i astronomowie wzywają do starannego wyboru miejsca i czasu obserwacji, jeśli chce się zobaczyć wszystkie obiekty w tym zestawieniu.

Dlaczego dochodzi do rzadkiej 'parady planet'

Parady planet nie są kosmicznymi przypadkami, lecz raczej uwidocznioną geometrią Układu Słonecznego. Planety krążą wokół Słońca niemal w tej samej płaszczyźnie — ekliptyce — więc z Ziemi zazwyczaj widzimy je rzutowane wzdłuż podobnej linii na niebie. Okazjonalnie orbity kilku planet ustawiają je po tej samej stronie Słońca i w mniej więcej tym samym regionie długości niebieskiej, co tworzy wrażenie parady lub łuku.

To ustawienie jest pozorne: planety wciąż znajdują się w bardzo różnych odległościach od Ziemi i nie są fizycznie blisko siebie. Tym, co czyni te wydarzenia atrakcyjnymi, jest aspekt obserwacyjny — dają one ludziom niezwykłą okazję do porównania jasnych planet oraz, przy użyciu lornetki lub małego teleskopu, ciemniejszych światów zewnętrznych za jednym rzutem oka. Astronomowie traktują takie zgrupowania jako przydatne przypomnienia o konieczności sprawdzenia czasu, sprzętu i warunków na niebie, zanim okno obserwacyjne się zamknie.

Kiedy rzadka 'parada planet' będzie widoczna

Jeśli chcesz być precyzyjny, użyj aplikacji astronomicznej lub kalkulatora wschodów i zachodów online, aby uzyskać lokalne godziny zachodu Słońca i wysokości planet w dniu 28 lutego. Narzędzia te podpowiedzą również, kiedy najjaśniejsi uczestnicy schowają się poniżej lokalnego horyzontu, co jest istotne, ponieważ parada może szybko zniknąć, gdy nisko położona planeta zajdzie lub gdy zmierzch rozjaśni niebo.

Które planety będą widoczne w łuku

Podczas podobnych wydarzeń wieloplanetarnych w ostatnich miesiącach, cztery planety wewnętrzne i gazowe olbrzymy — Merkury, Wenus, Jowisz i Saturn — są powszechnymi uczestnikami widocznymi gołym okiem, podczas gdy lodowe olbrzymy Uran i Neptun często dołączają do łuku, ale wymagają pomocy optycznej. Należy spodziewać się tego samego wzorca: najjaśniejsze planety w paradzie będą widoczne bez wsparcia pod podmiejskim niebem, podczas gdy Uran i Neptun prawdopodobnie będą wymagały lornetki lub małego teleskopu oraz ciemniejszego nieba, aby ukazać się jako słabe tarcze lub punkty przypominające gwiazdy.

Wykorzystaj cienki sierp Księżyca, jeśli znajduje się w pobliżu linii, jako drogowskaz pomagający w identyfikacji planet. Ostrzega się obserwatorów, aby nie oczekiwali, że planety będą wyglądać jak ułożone koraliki na sznurku; gołym okiem będą one widoczne jako jasne punkty rozłożone wzdłuż łuku, którego krzywizna odzwierciedla ścieżkę ekliptyki na niebie.

Jak obserwować paradę planet ze swojej lokalizacji

Jeśli chcesz zobaczyć Urana lub Neptuna, zabierz ze sobą stabilną lornetkę 10x50 lub mały teleskop; szukacz lub aplikacja z mapą nieba pomoże Ci wycelować w odpowiedni fragment nieba. W przypadku jasnych planet lornetka poprawi widok i może ujawnić księżyce wokół Jowisza lub rozmyty, wydłużony wygląd Saturna; skromny teleskop amatorski pozwoli dostrzec pasy chmur, księżyce Jowisza i pierścienie Saturna. Cokolwiek zrobisz, sprawdź lokalne godziny wschodu i zachodu Słońca i zachowaj ostrożność ze sprzętem optycznym: nigdy nie używaj lornetki ani teleskopu, gdy Słońce znajduje się nad horyzontem.

Praktyczne wskazówki dotyczące obserwacji i bezpieczeństwo

Najlepszy czas na oglądanie parady to zmierzch cywilny lub żeglarski, kiedy niebo jest wystarczająco ciemne, aby pojawiły się gwiazdy i planety, ale zanim najsłabsze obiekty spadną poniżej horyzontu. Oznacza to konieczność bycia na miejscu wcześnie i odpowiedniego przygotowania: ubierz się stosownie do temperatury, zabierz latarki z czerwonym światłem, aby zachować adaptację wzroku do ciemności, i spakuj koc. Ponieważ okno czasowe jest małe, staraj się być na miejscu co najmniej 20 minut przed przewidywanym czasem rozpoczęcia.

Pamiętaj, że warunki atmosferyczne mają znaczenie. Niskie chmury, zamglenie i rozproszenie światła miejskiego sprawią, że najpierw znikną słabsze planety. Jeśli prognoza przewiduje słabą przejrzystość, nadal będziesz w stanie dostrzec najjaśniejszych uczestników parady, ale Uran i Neptun łatwo giną na niebie zanieczyszczonym światłem. Na koniec, jeśli używasz teleskopu, pozwól optyce osiągnąć temperaturę otoczenia przed obserwacją — zminimalizuje to drgania obrazu spowodowane prądami termicznymi.

Obserwatorzy na półkuli północnej zazwyczaj będą spoglądać wzdłuż południowego lub południowo-zachodniego horyzontu, aby zobaczyć planety łukowato przesuwające się po wieczornym niebie, podczas gdy widzowie na półkuli południowej często będą patrzeć na niebo północne lub północno-zachodnie, aby zobaczyć ten sam łuk ekliptyki. Względna wysokość każdej planety nad horyzontem zmienia się wraz z szerokością geograficzną: planety wydają się wyższe w lokalizacjach bliższych równika i niższe, gdy podróżujesz w stronę biegunów. Wpływa to na to, jak długo każdy obiekt pozostanie widoczny po zachodzie Słońca.

Czym jest parada planet — a czym nie jest

W powszechnym użyciu „parada planet” to wygodne określenie na każdą sytuację, gdy kilka planet pojawia się razem na niebie. Astronomowie precyzyjniej nazywają te wydarzenia koniunkcjami lub zgrupowaniami wzdłuż ekliptyki, ale z punktu widzenia obserwatora efekt jest taki sam: szansa na uchwycenie jasnych światów na jednym zdjęciu lub jednym rzutem oka. Nie jest to długotrwałe ani fizyczne wyrównanie orbit planet w trzech wymiarach — to jedynie zależny od kąta widok z wnętrza Układu Słonecznego.

Nie bądź zaskoczony, jeśli zdjęcia udostępniane w mediach społecznościowych będą wyglądać bardziej dramatycznie niż widok gołym okiem; wiele obrazów online to kompozyty lub zdjęcia o długim czasie ekspozycji, które sprawiają, że słabi towarzysze i warkocze są znacznie lepiej widoczne niż dla ludzkiego oka. Mimo to, widok wielu planet rozciągających się na niebie w czasie rzeczywistym, bez żadnych pomocy, pozostaje niezwykłym i zapadającym w pamięć spektaklem.

Szybka lista kontrolna na 28 lutego

• Wybierz miejsce z wyraźnym widokiem na ekliptykę, 30–90 minut po lokalnym zachodzie Słońca.
• Zabierz lornetkę (10x50) dla lepszego widoku i mały teleskop, jeśli chcesz spróbować dostrzec Urana i Neptuna.
• Użyj aplikacji astronomicznej lub programu typu planetarium, aby uzyskać lokalne godziny wschodów/zachodów i przybliżone namiary planet.
• Chroń swój wzrok przyzwyczajony do ciemności za pomocą czerwonej latarki, ubierz się ciepło i daj czas sprzętowi oraz oczom na adaptację.

Niezależnie od tego, czy potraktujesz to jako okazję do zrobienia zdjęcia, aktywność rodzinną czy spokojną chwilę pod niebem, zgrupowanie z 28 lutego jest przypomnieniem, że geometria Układu Słonecznego może zamienić rutynowe ruchy w rzadkie, obserwowalne wzory. Przy odrobinie planowania i krótkim oknie dobrej pogody, możesz zobaczyć kilka planet ustawionych w jednej linii na niebie.

Źródła

• NASA (wytyczne dotyczące obserwacji nieba i efemerydy)
• NOAA Space Weather Prediction Center (prognozy pogody kosmicznej)
• European Space Agency (ESA) (informacje o planetach i obiektach bliskich Ziemi)
• International Meteor Organization (IMO)
• American Meteor Society (AMS)
• International Astronomical Union (IAU)