Odkryto tunele lawowe na Wenus dzięki analizie radarowej

Przez dziesięciolecia naukowcy zajmujący się planetologią wysuwali hipotezy, że wulkaniczny krajobraz Wenus skrywa ogromne podziemne jaskinie uformowane przez starożytne potoki lawy. Zespół badawczy z Uniwersytetu w Tryncie, kierowany przez profesora Lorenzo Bruzzone, przedstawił właśnie pierwsze bezpośrednie dowody na istnienie tych podpowierzchniowych struktur, analizując historyczne dane radarowe z misji Magellan agencji NASA. Badanie, opublikowane w Nature Communications 9 lutego 2026 roku, potwierdza istnienie masywnego tunelu lawowego w regionie Nyx Mons, zmieniając nasze rozumienie ewolucji geologicznej bliźniaczej planety Ziemi.

Jak Uniwersytet w Tryncie odkrył tunel lawowy na Wenus?

Badacze z Uniwersytetu w Tryncie odkryli tunel lawowy na Wenus dzięki analizie obrazów radarowych z misji NASA Magellan, koncentrując się na regionie Nyx Mons. Wykorzystali oni innowacyjne techniki obrazowania opracowane w Laboratorium Teledetekcji do zbadania lokalnych zapadlisk powierzchniowych, czyli okien lawowych, które ujawniły podpowierzchniowy kanał o średnicy około jednego kilometra i głębokości pustki wynoszącej co najmniej 375 metrów.

Zidentyfikowanie tych formacji na Wenus jest wyjątkowo trudne ze względu na gęstą, nieprzejrzystą atmosferę planety. Standardowe kamery nie mogą przebić się przez gęste chmury kwasu siarkowego, co zmusza naukowców do polegania na danych z radaru z syntetyczną aperturą (SAR) zebranych w latach 1990–1992. Stosując zaawansowane przetwarzanie sygnałów do tych archiwalnych zbiorów danych, zespół był w stanie odróżnić lity materiał wulkaniczny od pustych przestrzeni charakterystycznych dla podziemnego piroduktu.

Badanie skupiło się na konkretnych „oknach lawowych” – obszarach, w których strop podziemnej jaskini zawalił się w wyniku naprężeń geologicznych lub stygnięcia. „Identyfikacja jaskini wulkanicznej ma szczególne znaczenie, ponieważ pozwala nam zweryfikować teorie, które przez wiele lat jedynie zakładały ich istnienie”, wyjaśnia Lorenzo Bruzzone, kierownik Laboratorium Teledetekcji na Uniwersytecie w Tryncie. Ten przełom metodologiczny pozwala naukowcom po raz pierwszy zajrzeć pod skorupę Wenus.

Jak tunele lawowe na Wenus wypadają w porównaniu z tymi na Ziemi lub Księżycu?

Tunele lawowe na Wenus są znacznie większe niż te na Ziemi, a ich średnice osiągają jeden kilometr, zaś potencjalna długość wynosi co najmniej 45 kilometrów. Struktury te przewyższają wymiarami tunele ziemskie i marsjańskie, dorównując górnym granicm tych spotykanych na Księżycu, co prawdopodobnie wynika ze specyficznego ciśnienia atmosferycznego i niższej grawitacji panującej na Wenus.

Powstawanie tak masywnych kanałów jest uwarunkowane unikalnymi parametrami środowiskowymi planety. Kluczowe czynniki wpływające na ich skalę to:

• Niższa grawitacja: W porównaniu z Ziemią, niższa grawitacja pozwala na formowanie szerszych podziemnych łuków bez ryzyka zawalenia strukturalnego.
• Gęstość atmosfery: Gęsta atmosfera Wenus sprzyja szybkiemu powstawaniu grubej skorupy izolacyjnej nad aktywnymi potokami lawy, co ułatwia rozwój głębokich tuneli.
• Lepkość lawy: Morfologia regionu Nyx Mons sugeruje przepływy o dużej objętości, które tworzą większe i dłuższe kanały niż te zazwyczaj obserwowane na innych planetach skalistych.

Modelowanie geologiczne sugeruje, że odkryty tunel posiada strop o grubości co najmniej 150 metrów. Ta solidna struktura pozwoliła jaskini pozostać stabilną pomimo ekstremalnych temperatur powierzchniowych i ciśnień charakteryzujących środowisko Wenus. Obecność wielu podobnych zagłębień w otaczającym terenie sugeruje, że te podpowierzchniowe przewody mogą tworzyć rozległe sieci na równinach wulkanicznych.

Dlaczego odkrycie tunelu lawowego na Wenus jest ważne dla przyszłych misji?

Odkrycie to jest istotne dla przyszłych misji, ponieważ tunele lawowe mogą służyć jako naturalne schronienia przed wrogą powierzchnią planety i dostarczać kluczowych danych o historii wulkanicznej. Potwierdza ono potrzebę wyposażenia nadchodzących sond, takich jak EnVision (ESA) i VERITAS (NASA), w zaawansowane systemy radarowe zaprojektowane do badania wnętrza planety i ewolucji jej atmosfery.

Przyszła eksploracja będzie w dużej mierze opierać się na specjalistycznej aparaturze do bardziej szczegółowego mapowania tych pustek. Na przykład misja EnVision zostanie wyposażona w podpowierzchniową sondę radarową (SRS). Narzędzie to będzie zdolne do badania warstw kilkaset metrów pod powierzchnią, potencjalnie wykrywając kanały nawet w obszarach, gdzie nie są widoczne żadne okna lawowe ani zapadliska. Wyniki te pomogą planistom misji w wyborze celów o wysokim priorytecie do obserwacji orbitalnych.

Co więcej, tunele te stanowią „kapsułę czasu” historii Wenus. Ponieważ ich wnętrza są chronione przed korozyjną atmosferą powierzchniową, mogą zachowywać dowody geochemiczne na temat dawnego klimatu i aktywności wulkanicznej planety. Bruzzone zauważa, że to odkrycie stanowi „dopiero początek długiej i fascynującej działalności badawczej”, która przedefiniuje nasze poszukiwania aktywnego wulkanizmu na Wenus.

Implikacje dla planetologii są głębokie, gdyż istnienie tych tuneli sugeruje, że Wenus mogła być aktywna geologicznie niedawno, niż wcześniej sądzono. Podczas gdy naukowcy przygotowują się do kolejnej dekady eksploracji Wenus, ustalenia Uniwersytetu w Tryncie wyznaczają mapę drogową do badania ukrytych głębi najbardziej tajemniczej planety Układu Słonecznego. Przyszłe czujniki robotyczne mogą pewnego dnia wykorzystać te stabilne środowiska, aby przetrwać panującą na powierzchni temperaturę 460 stopni Celsjusza.