Lavabuizen op Venus ontdekt via radaranalyse

Decennialang hebben planetologen gespeculeerd dat het vulkanische landschap van Venus enorme ondergrondse grotten verbergt die zijn gevormd door oude lavastromen. Een onderzoeksteam van de Universiteit van Trento, onder leiding van professor Lorenzo Bruzzone, heeft nu het eerste directe bewijs geleverd voor deze ondergrondse structuren door historische radargegevens van NASA’s Magellan-missie te analyseren. Gepubliceerd in Nature Communications op 9 februari 2026, bevestigt deze studie het bestaan van een enorme lavatunnel in de Nyx Mons-regio, wat ons begrip van de geologische evolutie van de tweelingplaneet van de aarde transformeert.

Hoe ontdekte de Universiteit van Trento de lavatunnel op Venus?

Onderzoekers van de Universiteit van Trento ontdekten de lavatunnel op Venus door radarbeelden van NASA's Magellan-missie te analyseren, waarbij de focus lag op de Nyx Mons-regio. Ze maakten gebruik van innovatieve beeldtechnieken die zijn ontwikkeld in het Remote Sensing Laboratory om lokale instortingen van het oppervlak, of skylights, te onderzoeken. Hierbij werd een ondergronds kanaal onthuld met een diameter van ongeveer één kilometer en een diepte van de holte van ten minste 375 meter.

Het identificeren van deze kenmerken op Venus is uitzonderlijk moeilijk vanwege de dikke, ondoorzichtige atmosfeer van de planeet. Standaardcamera's kunnen niet door de dichte zwavelzuurwolken dringen, waardoor wetenschappers afhankelijk zijn van Synthetic Aperture Radar (SAR)-gegevens die tussen 1990 en 1992 zijn verzameld. Door geavanceerde signaalverwerking toe te passen op deze historische datasets, was het team in staat om onderscheid te maken tussen solide vulkanisch gesteente en de lege holtes die kenmerkend zijn voor een ondergrondse pyroduct.

Het onderzoek richtte zich op specifieke "skylights" — gebieden waar het dak van een ondergrondse grot is ingestort door geologische spanning of afkoeling. "De identificatie van een vulkanische holte is van bijzonder belang, omdat het ons in staat stelt theorieën te valideren die gedurende vele jaren alleen hun bestaan veronderstelden", legt Lorenzo Bruzzone uit, hoofd van het Remote Sensing Laboratory aan de Universiteit van Trento. Deze methodologische doorbraak stelt wetenschappers voor het eerst in staat om onder de Venusiaanse korst te kijken.

Hoe verhouden lavatunnels op Venus zich tot die op de aarde of de maan?

Lavatunnels op Venus zijn aanzienlijk groter dan die op de aarde, met diameters tot één kilometer en potentiële lengtes van ten minste 45 kilometer. Deze structuren overtreffen de afmetingen van terrestrische en Martiaanse tunnels en komen overeen met de bovengrenzen van de tunnels die op de maan zijn gevonden, waarschijnlijk als gevolg van de specifieke atmosferische druk en lagere zwaartekracht op Venus.

De vorming van dergelijke enorme kanalen wordt gedreven door de unieke omgevingsparameters van de planeet. Belangrijke factoren die hun schaal beïnvloeden zijn onder meer:

• Lagere zwaartekracht: Vergeleken met de aarde maakt een lagere zwaartekracht de vorming van bredere ondergrondse bogen mogelijk zonder dat deze structureel instorten.
• Atmosferische dichtheid: De dichte Venusiaanse atmosfeer bevordert het snelle ontstaan van een dikke isolerende korst boven actieve lavastromen, wat de ontwikkeling van diepe tunnels vergemakkelijkt.
• Viscositeit van lava: De morfologie van de Nyx Mons-regio duidt op stromen met een groot volume die grotere en langere kanalen creëren dan die doorgaans op andere rotsachtige planeten worden waargenomen.

Geologische modellering suggereert dat de ontdekte tunnel een dakdikte heeft van ten minste 150 meter. Deze robuuste structuur heeft ervoor gezorgd dat de holte stabiel is gebleven, ondanks de extreme oppervlaktetemperaturen en druk die de omgeving van Venus kenmerken. De aanwezigheid van meerdere vergelijkbare putten in het omliggende terrein suggereert dat deze ondergrondse kanalen uitgebreide netwerken kunnen vormen over de vulkanische vlaktes.

Waarom is de ontdekking van een lavatunnel op Venus belangrijk voor toekomstige missies?

De ontdekking is belangrijk voor toekomstige missies omdat lavatunnels kunnen dienen als natuurlijke schuilplaatsen tegen het vijandige oppervlak van de planeet en cruciale gegevens kunnen verschaffen over de vulkanische geschiedenis. Het bevestigt de noodzaak van geavanceerde radarsystemen op toekomstige ruimtevaartuigen, zoals ESA’s EnVision en NASA’s VERITAS, die zijn ontworpen om het inwendige van de planeet en de atmosferische evolutie te onderzoeken.

Toekomstige exploratie zal sterk afhangen van gespecialiseerde instrumenten om deze holtes in meer detail in kaart te brengen. De EnVision-missie zal bijvoorbeeld een Subsurface Radar Sounder (SRS) aan boord hebben. Dit instrument zal in staat zijn om honderden meters onder het oppervlak te kijken, waardoor kanalen mogelijk gedetecteerd kunnen worden zelfs in gebieden waar geen skylights of instortingen aan het oppervlak zichtbaar zijn. Deze bevindingen zullen missieplanners helpen bij het selecteren van doelen met een hoge prioriteit voor orbitale observatie.

Bovendien bieden deze tunnels een "tijdcapsule" van de Venusiaanse geschiedenis. Omdat het binnenste is afgeschermd van de corrosieve oppervlakteatmosfeer, kunnen ze geochemisch bewijs bewaren van het klimaat en de vulkanische activiteit van de planeet in het verleden. Bruzzone merkt op dat deze ontdekking "slechts het begin is van een lange en fascinerende onderzoeksactiviteit" die onze zoektocht naar actief vulkanisme op Venus opnieuw zal definiëren.

De implicaties voor de planetologie zijn groot, aangezien het bestaan van deze tunnels suggereert dat Venus mogelijk recenter geologisch actief is geweest dan voorheen werd gedacht. Terwijl wetenschappers zich voorbereiden op het volgende decennium van Venus-verkenning, bieden de bevindingen van de Universiteit van Trento een routekaart voor het onderzoeken van de verborgen diepten van de meest mysterieuze planeet van het zonnestelsel. Toekomstige robotische sensoren zouden op een dag deze stabiele omgevingen kunnen gebruiken om de oppervlaktetemperaturen van 460 graden Celsius te overleven.