Duitslands eigen bod voor een Starlink-alternatief

Rheinmetall en OHB in vroege gesprekken over de bouw van een militair LEO-netwerk

Bronnen vertelden de Financial Times vandaag dat Rheinmetall, de grote Duitse defensieproducent, en OHB, een in Bremen gevestigde satellietbouwer, gesprekken zijn gestart over een gezamenlijk bod voor de ontwikkeling van een Starlink-achtige communicatiedienst in een lage aardbaan (LEO) voor de Bundeswehr. De onderneming dingt mee naar een deel van een Duits programma van 35 miljard euro dat gewijd is aan militaire ruimtevaartcapaciteiten en wordt door functionarissen gepositioneerd als een veilig, soeverein alternatief voor commerciële aanbieders zoals Starlink van SpaceX.

Een LEO-constellatie voor de Bundeswehr

Het voorgestelde project is gericht op het leveren van veerkrachtige breedbandverbindingen van militaire kwaliteit voor communicatie op het slagveld en in het achterland vanuit LEO — de drukke baan om de aarde tot ongeveer 2.000 kilometer hoogte waar megaconstellaties actief zijn. Het commerciële systeem van Starlink, met meer dan 9.000 satellieten in een baan om de aarde, heeft aangetoond hoe snel draagbare terminals en LEO-verbindingen met een hoge doorvoersnelheid fronttroepen kunnen ondersteunen: die lessen hebben bijgedragen aan het Duitse besluit om fors te investeren in militaire ruimtevaart.

Duitse militaire planners zijn klaar met het opstellen van de specificaties voor het netwerk en aanbestedingsfunctionarissen bereiden een tender voor, aldus mensen die bekend zijn met het proces. Armin Fleischmann, ruimtevaartcoördinator binnen de Bundeswehr, heeft gezegd dat het de bedoeling is om de capaciteit "in de komende jaren op te bouwen, voornamelijk met Duitse bedrijven," met een initiële focus op de oostflank van de NAVO — met name ter ondersteuning van een nieuwe, 5.000 man sterke Duitse brigade die in Litouwen is gestationeerd.

Industriële logica en verschuivende bedrijfsmodellen

Rheinmetall staat vooral bekend om tanks en munitie, maar is agressief gaan diversifiëren nu de Duitse defensie-uitgaven zijn gestegen. Eind vorig jaar won het bedrijf een contract ter waarde van een aanzienlijk miljoenenbedrag voor een samenwerking met de Finse bouwer van radarsatellieten Iceye om radarverkenningssatellieten te produceren in Duitsland, wat duidt op een snelle stap naar de productie en exploitatie van ruimtesystemen. OHB, Europa's op twee na grootste satellietbouwer en leverancier voor de Galileo-navigatieconstellatie, ziet het project als een kans om de productie van kleine en middelgrote satellieten op te schalen.

De besprekingen vinden plaats op een moment dat het industriële ruimtevaartlandschap in Europa verschuift: de consolidatiedruk is toegenomen na voorstellen om de ruimtevaartdivisies van Airbus, Thales en Leonardo samen te voegen, waarvoor OHB-topman Marco Fuchs heeft gewaarschuwd dat dit concurrentiebeperkend zou kunnen werken. Een door Duitsland geleid militair LEO-programma zou nieuwe binnenlandse vraag creëren en kleinere leveranciers kunnen helpen concurrerend te blijven te midden van consolidatie.

Veiligheid, soevereiniteit en het Starshield-precedent

Starlink begon als een commerciële dienst, maar de terminals en LEO-topologie bleken onmisbaar voor Oekraïne na de grootschalige Russische invasie, wat SpaceX ertoe aanzette om Starshield te creëren, een aanbod op maat van defensie. Veel Europese regeringen staan nu voor een afweging: het accepteren van commerciële buitenlandse platforms uit praktische overwegingen, of het financieren van soevereine systemen om de strategische afhankelijkheid van leveranciers van buiten de EU te verminderen.

Duitse functionarissen stellen dat het nieuwe netwerk "soeverein" moet zijn: onder nationale controle, bestand tegen jamming en cyberaanvallen, en geëxploiteerd binnen nationale veiligheidskaders. Dat impliceert niet alleen satellieten, maar ook beveiligde grondstations, beschermde gebruikersterminals, encryptie en integratie met de militaire bevelvoering en controle. Deze capaciteiten zijn technisch veeleisend en kostbaar; ze vereisen ook een langetermijnplan voor logistiek en instandhouding.

Technische schaal en keuzes

Er is nog geen openbare blauwdruk voor het aantal satellieten of de exacte architectuur die een netwerk van de Bundeswehr zou gebruiken. Een echte civiele megaconstellatie in Starlink-stijl brengt duizenden satellieten en zeer hoge kapitaalinvesteringen vooraf met zich mee. Een soeverein militair systeem zou in plaats daarvan prioriteit kunnen geven aan een kleinere vloot van gespecialiseerde satellieten met robuuste anti-jamming-functies, speciale grondstations en interoperabele terminals ontworpen voor tactisch gebruik.

Spelers uit de sector spreken over een gelaagde aanpak: veerkrachtige LEO-verbindingen voor tactische connectiviteit, assets in een middelste baan om de aarde (MEO) of geostationaire baan voor de langeafstandsbackbone, en optische of microgolf-crosslinks om de capaciteit en latentie te verbeteren. Het integreren van radarverkenningssatellieten (zoals die Rheinmetall en Iceye willen bouwen) met communicatiesatellieten kan een gecombineerde ISR-communicatie-architectuur creëren, waardoor het situationeel bewustzijn van ingezette eenheden verbetert.

Kosten, tijdlijnen en aanbestedingsrealiteit

De toezegging van Berlijn van 35 miljard euro voor militaire ruimtevaart zal Duitsland volgens adviesbureau Novaspace tot een van de landen maken die wereldwijd het meeste uitgeven aan ruimtevaart, na de VS en China. Maar het vertalen van politieke beloften naar operationele capaciteit kost tijd: ontwerp, productie, lanceerfrequentie, certificering voor militair gebruik, aanbestedingsregels en exportcontroles voegen allemaal complexiteit toe. De regering heeft specificaties opgesteld, maar het gunnen en uitvoeren van een miljardencontract zal een meerjarenproject zijn.

Voor leveranciers is de buit aanzienlijk. Functionarissen uit de industrie en de overheid hebben het programma gepositioneerd als een manier om de NAVO-afschrikking op de oostflank van Europa te versterken en de communicatieveerkracht te waarborgen zonder afhankelijk te zijn van buitenlandse commerciële leveranciers wier bedrijfsbeslissingen mogelijk niet stroken met nationale strategische behoeften.

Concurrentie en het Europese plaatje

Rheinmetall en OHB zijn niet de enige potentiële gegadigden. Europese defensie- en ruimtevaartbedrijven positioneren zich al om opdrachten binnen te slepen zodra de tenders worden uitgeschreven. Tegelijkertijd zou het vooruitzicht van een grotere, geconsolideerde industriële kampioen bestaande uit Airbus, Thales en Leonardo de concurrentie veranderen en de aanbestedingskeuzes voor Berlijn kunnen bemoeilijken.

De leiding van OHB heeft publiekelijk gewaarschuwd dat consolidatie tussen de reuzen de concurrentie zou kunnen beperken; samenwerking met een grote hoofdaannemer in de defensiesector zoals Rheinmetall is een manier voor de kleinere satellietfabrikant om schaalgrootte en een plek in een Duits soeverein programma veilig te stellen.

Operationele risico's en bredere implicaties

Een soeverein LEO-communicatienetwerk zou de afhankelijkheid van niet-Europese aanbieders verminderen, maar brengt ook eigen risico's met zich mee. Satellieten opereren in een betwiste ruimte: ze zijn kwetsbaar voor jamming, cyberinbraak en anti-satellietmaatregelen. Elk Duits programma zal rekening moeten houden met redundantie, snelle aanvulling (reserve-satellieten en plannen voor onderhoud in de ruimte) en juridische kaders voor gebruik bij coalitie-operaties met NAVO-partners die momenteel mogelijk vertrouwen op commerciële systemen.

De diplomatieke voordelen zijn ook duidelijk: een nationale capaciteit versterkt de positie van Duitsland in de NAVO-planning en geeft Berlijn meer controle over de verspreiding van gevoelige gegevens. Toch betogen sommige bondgenoten en voorstanders uit de private sector dat het benutten van commerciële diensten sneller en kosteneffectiever kan zijn; het Duitse plan signaleert een politieke keuze om soevereiniteit en controle prioriteit te geven.

Volgende stappen

De gesprekken tussen Rheinmetall en OHB bevinden zich in een vroeg stadium en het ministerie van Defensie, de aanbestedingsdienst en de bedrijven hebben geweigerd publiekelijk commentaar te geven. Als er een gezamenlijk bod wordt samengesteld, zal dit concurreren om een deel van het budget van 35 miljard euro wanneer de formele tenders worden uitgeschreven. De tijdlijnen die door defensiefunctionarissen worden genoemd, suggereren dat de werkzaamheden binnen enkele jaren zullen beginnen, maar de volledige operationele capaciteit zal langer duren, afhankelijk van de architectuurkeuzes en lanceerschema's.

Of Duitsland nu een compacte soevereine constellatie bouwt, leunt op bondgenootschappen en commerciële partners, of een hybride model nastreeft, zal gevolgen hebben voor de Europese industriële strategie, de trans-Atlantische betrekkingen en de manier waarop toekomstige oorlogen worden uitgevochten in het elektromagnetische en cyberdomein.

Bronnen

• Duits federaal ministerie van Defensie (aanbestedingen Bundeswehr en ruimtevaartcoördinatie)
• Rheinmetall AG (defensiegroep)
• OHB SE (satellietfabrikant)
• Novaspace (ruimtevaartadviesbureau)
• ICEYE (partner voor radarsatellieten)