Chiny zacieśniają kontrolę nad sztuczną inteligencją

Pekin podejmuje szybkie działania, aby uczynić SI politycznie sterowalną

Architektura regulacyjna

Chińskie władze powołały szeroką koalicję regulacyjną: w opracowywaniu standardów uczestniczyły organy nadzoru cyberprzestrzeni, policja ds. cyberbezpieczeństwa, laboratoria państwowe oraz największe firmy technologiczne. Dokument określa zestaw wymogów technicznych i zarządczych: ręczne pobieranie próbek ze zbiorów danych treningowych, comiesięczne testy ideologiczne dla modeli, wyraźne etykietowanie treści generowanych przez SI oraz obowiązkowe rejestrowanie interakcji użytkowników. Urzędnicy przedstawili te działania jako ochronę stabilności społecznej — włączając SI do krajowego systemu planowania kryzysowego obok trzęsień ziemi i epidemii.

Urzędnicy podkreślają również wąską, ale nieprzekraczalną czerwoną linię: wszystko, co zostanie uznane za „podżeganie do podważania władzy państwowej i obalenia systemu socjalistycznego”, jest zabronione. Przepisy wymieniają 31 odrębnych rodzajów ryzyka — od promowania przemocy po bezprawne wykorzystanie wizerunku — które firmy muszą monitorować podczas gromadzenia materiałów treningowych oraz wdrażania usług.

Dieta danych i inspekcja przedpremierowa

Jedną z głównych metafor używanych przez urzędników jest „dieta danych”. Systemy SI są tak wpływowe, jak materiały, którymi są karmione, dlatego przepisy zmuszają firmy do traktowania zbiorów treningowych jak ściśle kontrolowanych składników w kuchni. W przypadku każdego formatu treści — tekstu, obrazów, wideo — deweloperzy powinni losowo pobierać próbki i poddawać ludzkiej ocenie tysiące elementów treningowych. Proponowany w wytycznych próg zakłada wykorzystanie źródła tylko wtedy, gdy co najmniej 96% materiałów z tego źródła zostanie uznanych za bezpieczne według 31 kryteriów ryzyka.

Zanim usługa trafi do użytku publicznego, musi zdać egzamin ideologiczny. Od firm oczekuje się przeprowadzenia 2000 promptów testowych, mających na celu wywołanie wywrotowych lub separatystycznych odpowiedzi, oraz dostrojenia systemów tak, aby model odrzucił co najmniej 95% takich zapytań. Przygotowania do tego egzaminu stworzyły niewielki prywatny rynek konsultantów i agencji testujących, które pomagają dostawcom SI w dopracowywaniu i wzmacnianiu odpowiedzi — proces ten wtajemniczeni porównują do przygotowań do egzaminów SAT przed premierą produktu.

Egzekwowanie przepisów, identyfikowalność i nadzór

Działania egzekucyjne są intensywne. Władze poinformowały o usunięciu setek tysięcy materiałów uznanych za nielegalne lub szkodliwe treści wygenerowane przez SI podczas niedawnej kampanii, a także o wycofaniu tysięcy produktów SI z powodu braku zgodności z przepisami. Zasady wymagają od platform etykietowania tekstów, obrazów i wideo stworzonych przez SI, prowadzenia rejestrów interakcji użytkowników oraz — co kluczowe — powiązania użytkowników z numerami telefonów lub tożsamością narodową, aby ograniczyć anonimowe, wiralowe rozprzestrzenianie się treści.

Taka architektura została zaprojektowana, aby ułatwić śledzenie pochodzenia treści oraz tożsamości ich twórcy. Jeśli użytkownik spróbuje wygenerować zakazany materiał, platformy mają obowiązek zarejestrować rozmowę, zawiesić konto i zgłosić incydent. Lokalni regulatorzy będą przeprowadzać wyrywkowe kontrole po premierze, a firmom grozi natychmiastowe zamknięcie usług, które nie przejdą testów.

Ograniczenia techniczne i obchodzenie zabezpieczeń

Badacze testujący chińskie modele na Zachodzie zwracają uwagę na istotny szczegół techniczny: znaczna część cenzury politycznej wydaje się odbywać po zakończeniu treningu, w filtrach i warstwach odpowiedzi nałożonych na sieć neuronową. Gdy badacze pobierają i uruchamiają niektóre chińskie modele lokalnie, czasami odkrywają, że cenzura słabnie lub znika, co sugeruje, że „mózgi” modeli nie są jednolicie oczyszczone z wrażliwej wiedzy — cenzura jest często wdrażana jako kontrola w czasie rzeczywistym (runtime control), a nie całkowite usunięcie z danych treningowych.

To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ tworzy dwie słabości. Po pierwsze, czyni system zależnym od kontroli operacyjnej, która musi nadążać za zmotywowanymi użytkownikami próbującymi złamać zabezpieczenia modeli (tzw. jailbreak) za pomocą promptów kontradyktoryjnych. Po drugie, podzielona architektura — potężny model bazowy z nakładką filtrującą — stawia pytanie, czy bazowy model mógłby zostać wykorzystany w innych celach w środowiskach pozbawionych tych samych zabezpieczeń w czasie rzeczywistym.

Kompromisy w zakresie bezpieczeństwa a globalny wyścig

Podejście Chin to świadomy kompromis między kontrolą polityczną a konkurencyjnością technologiczną. Regulatorzy otwarcie obawiają się, że zbyt surowe restrykcje mogą zdusić innowacyjność i pozostawić Chiny w tyle w globalnym wyścigu SI, zdominowanym przez amerykańskie firmy działające w innych realiach regulacyjnych. Jednocześnie chińskie władze głośno mówią o ryzyku społecznym związanym z nieregulowaną SI: wyżsi rangą liderzy ostrzegali, że technologia ta niesie ze sobą „bezprecedensowe ryzyko”, a państwowy program adopcji SI — pod nazwą „AI Plus” — ma na celu wprowadzenie SI do większości kluczowych sektorów do 2027 roku przy jednoczesnym zachowaniu ścisłych barier ochronnych.

Podwójna presja — by osiągać światowej klasy wyniki w testach porównawczych (benchmarks) i jednocześnie pozostawać bezpiecznym ideologicznie — doprowadziła do powstania modeli, które wypadają dobrze w wielu kategoriach technicznych, oferując jednocześnie „oczyszczone” odpowiedzi na tematy politycznie wrażliwe. Niezależni analitycy zauważają, że może to sprawiać, iż chińskie chatboty są obiektywnie bezpieczniejsze w niektórych aspektach, takich jak mniejsza ilość treści drastycznych czy pornograficznych. Jednak te same systemy mogą być łatwiejsze do obejścia w języku angielskim lub w tematach technicznych, co oznacza, że zdeterminowany użytkownik wciąż może wydobyć niebezpieczne instrukcje operacyjne lub wykorzystać słabości modelu.

Jak firmy się dostosowują

Główne firmy krajowe w dużej mierze zdecydowały się na współpracę. Grupy branżowe i wiodące przedsiębiorstwa brały udział w opracowywaniu listopadowych standardów, a kilku liczących się graczy publicznie dostosowuje rozwój produktów do wymogów dotyczących próbkowania, testowania i identyfikowalności. Państwo połączyło środki przymusu z zachętami: narodowa mapa drogowa SI oraz inicjatywa „AI Plus” tworzą bodźce do rozwijania modeli przydatnych w priorytetowych obszarach rządu, takich jak obronność, zdrowie i produkcja.

Ten model partnerstwa może przyspieszyć wdrażanie rozwiązań na regulowanym rynku krajowym, ale niesie ryzyko stworzenia modeli, które najlepiej sprawdzają się w środowisku z rozległą kontrolą treści i ograniczonym dostępem do zagranicznych zbiorów danych. W miarę jak modele stają się coraz bardziej zaawansowane, utrzymanie luki wydajnościowej między ograniczonymi wdrożeniami krajowymi a nieskrępowanymi systemami globalnymi będzie coraz trudniejsze i bardziej zasobochłonne.

Szersze implikacje

Chińskie regulacje wyrażają jasny pogląd: SI jest zarówno zasobem gospodarczym, jak i bezpieczeństwa narodowego, który musi być kształtowany tak, aby wspierać stabilność polityczną. Mieszanka polityki — rygorystyczna weryfikacja zbiorów danych, obowiązkowe testy ideologiczne, identyfikowalność, rejestracja i aktywne usuwanie treści — to jedna z odpowiedzi na problem utrzymania szybko rozwijających się modeli językowych w zgodzie z priorytetami państwa. Jest to również żywy eksperyment sprawdzający, czy można sterować dużym, dynamicznym sektorem technologicznym bez utraty przewagi nad zagranicznymi rywalami.

Wynik tego eksperymentu będzie miał znaczenie poza granicami Chin. Jeśli filtrowanie w czasie rzeczywistym i kontrole dostępu okażą się skuteczne, efektem może być zestaw modeli dostrojonych lokalnie, bezpiecznych dla chińskiego internetu, ale mniej otwartych na użytek międzynarodowy. Jeśli te kontrole okażą się nietrwałe lub jeśli utalentowani badacze wyjadą do mniej restrykcyjnych środowisk, kraj może stanąć w obliczu luki w konkurencyjności, której tak obawiają się jego regulatorzy.

Na razie Pekin wydaje się zdeterminowany, by balansować na tej cienkiej linie: wprowadzać SI do gospodarki i wojska, budując jednocześnie reżim egzekwowania prawa, który ogranicza zdolność technologii do wywoływania sprzeciwu politycznego. To, czy tę równowagę uda się utrzymać w miarę rozwoju inteligencji modeli — i intensyfikacji globalnej konkurencji — jest jednym z kluczowych pytań technologicznych nadchodzącego 2026 roku.

Źródła

• Cyberspace Administration of China (standardy regulacyjne i wytyczne dotyczące treści SI)
• Carnegie Endowment for International Peace (analiza chińskiej polityki SI)
• Chińskie laboratoria państwowe i krajowe grupy badawcze SI (praktyki dotyczące modeli i zbiorów danych)