De AI-banenapocalyps is een marketingmythe uit Silicon Valley

In het voorjaar van 2025 begon Dario Amodei, de CEO van Anthropic, een waarschuwing te verspreiden die minder aanvoelde als een prognose en meer als een dreigement: een “bloedbad onder kantoormedewerkers” was ophanden. Het was een sentiment dat goed viel in de glazen vergaderruimtes van San Francisco, waar de snelheid van software vaak wordt verward met de snelheid van de werkelijkheid. Toch is deze profetie in de industriële kerngebieden van Noordrijn-Westfalen op een nogal saaie muur gebotst. Op een recente machinebeurs in Hannover ging het gesprek niet over massaontslagen, maar over de torenhoge kosten van de elektriciteit die nodig is om één enkel gelokaliseerd Large Language Model (LLM) te draaien, en over de hardnekkige weigering van Duitse ondernemingsraden om geautomatiseerde prestatieregistratie toe te staan.

De kloof tussen het narratief van de “banen-apocalyps” en de technische realiteit van implementatie in bedrijven wordt steeds groter. Hoewel uit een peiling van Quinnipiac bleek dat 70 procent van de Amerikanen verwacht dat AI hun carrièremogelijkheden zal doen verdampen, wijzen de feitelijke gegevens op iets veel prozaïscher. We staan niet voor een plotselinge uitwissing van werk, maar voor een rommelig, duur en diep bureaucratisch integratieproces dat Silicon Valley liever negeert. Voor de mensen die deze modellen bouwen, is de apocalyps een marketinginstrument. Als de software krachtig genoeg is om de economie te vernietigen, is deze zeker krachtig genoeg om een waardering van meerdere miljarden dollars te rechtvaardigen.

De hoge kosten van het vervangen van een kantoormedewerker

Het belangrijkste argument tegen een plotselinge ineenstorting van de arbeidsmarkt is niet te vinden in de sociale wetenschappen, maar in de thermodynamica van het datacenter. Om een middle manager of een junior analist te vervangen door een AI-agent, moet een bedrijf meer doen dan alleen een abonnementsgeld betalen. Het moet de verbijsterende kosten van rekenkracht zien te beheersen. In Europa, waar de energieprijzen volatiel blijven en het aanbod van hoogwaardige halfgeleiders gekoppeld is aan de trage uitrol van de EU Chips Act, pakt de rekensom zelden gunstig uit voor de machine. Een Nvidia H100 GPU is een buitengewoon staaltje techniek, maar het is ook een energieverslindend bezit dat gespecialiseerde koeling en een enorme kapitaalinvestering vereist.

Ingenieurs binnen de industrie weten wat de persberichten weglaten: het “doorvoerprobleem”. Huidige generatieve modellen zijn statistisch indrukwekkend, maar operationeel kwetsbaar. Wanneer een kantoormedewerker in Bonn een belastingdocument verwerkt, draait deze op ongeveer 100 watt aan vermogen en een interne database die is verfijnd door decennia van genuanceerde sociale context. Het vervangen van die medewerker door een model dat duizenden watts vereist en een gespecialiseerd DevOps-team om “hallucinaties” te voorkomen, is geen efficiëntiewinst; voor veel middelgrote Europese bedrijven is het een luxe die ze zich niet kunnen veroorloven. Het “bloedbad” gaat ervan uit dat technologie gratis is en arbeid duur. In het huidige inflatoire klimaat voor hardware is vaak het omgekeerde waar.

Waarom CEO’s angst verkopen

Er heerst een merkwaardige spanning in de manier waarop Silicon Valley communiceert. Figuren als Amodei of Sam Altman van OpenAI wisselen voortdurend af tussen de bewering dat hun tools elk menselijk probleem zullen oplossen en de waarschuwing dat ze de beschaving of de arbeidsmarkt zoals wij die kennen kunnen beëindigen. Dit is geen tegenstrijdigheid; het is een strategie voor regulatoire gevangenneming. Door AI te framen als een existentiële kracht, lokken deze bedrijven “high-level” regelgeving uit die onvermijdelijk de gevestigde namen bevoordeelt die over de juridische teams beschikken om door de bureaucratie te navigeren, waardoor kleinere, slankere concurrenten effectief worden buitengesloten.

Wanneer een CEO waarschuwt voor een permanente onderklasse of een ontwrichting van de arbeidsmarkt, signaleren ze aan investeerders dat hun product “het belangrijkste ter wereld” is. Het is een klassieke zet uit het draaiboek voor software-as-a-service (SaaS), opgeschaald naar een mondiaal niveau. Als AI slechts een heel goede spreadsheet-tool was, zou het niet de investeringscycli van biljoenen dollars genereren die we momenteel zien. Het apocalyps-narratief biedt de noodzakelijke inzet om het kapitaal te laten stromen, zelfs nu de daadwerkelijke inzet van deze tools beperkt blijft tot beperkte taken zoals het schrijven van e-mails of het genereren van standaardcode.

De Europese buffer van regelgeving

Het Duitse arbeidsrecht vereist in het bijzonder dat elke significante verandering in werkprocessen wordt onderhandeld met ondernemingsraden (Betriebsräte). Deze groepen zijn niet geïnteresseerd in de filosofische implicaties van Artificial General Intelligence; ze zijn geïnteresseerd in gegevensprivacy, functieomschrijvingen en het recht om onbereikbaar te zijn. Terwijl een startup uit Silicon Valley misschien zijn hele klantenserviceafdeling van de ene op de andere dag door een chatbot vervangt, zou een DAX-genoteerd bedrijf in München jaren van rechtszaken en onderhandelingen tegemoet zien. Deze structurele traagheid werkt als een schokdemper. Het zorgt ervoor dat tegen de tijd dat de technologie daadwerkelijk wordt geïmplementeerd, de arbeidsmarkt jaren de tijd heeft gehad om zich aan te passen, om te scholen of met pensioen te gaan.

Vervanging is geen verdwijning

De geschiedenis staat vol met “enge bedtijdverhalen” over technologie. In de jaren zestig zou de automatisering van de assemblagelijn in de auto-industrie leiden tot permanente structurele werkloosheid. In plaats daarvan leidde het tot een verschuiving naar de diensteneconomie en een grotere vraag naar technici die de robots konden onderhouden. De huidige AI-golf zal waarschijnlijk een vergelijkbaar traject volgen, zij het in het digitale domein. We zien een verschuiving van taken, geen verdwijning van functies.

De flessenhals voor economische groei is zelden een gebrek aan dingen geweest die mensen kunnen doen; het waren de kosten om ze te doen. Als AI het goedkoper maakt om juridische documenten te produceren, is het resultaat niet noodzakelijkerwijs minder advocaten; het zijn meer rechtszaken. Als het goedkoper wordt om software te schrijven, zullen we niet minder ontwikkelaars nodig hebben; we zullen simpelweg complexere en ambitieuzere softwaresystemen bouwen die voorheen niet kosteneffectief waren. Deze Paradox van Jevons — waarbij een toename in efficiëntie bij het gebruik van een hulpbron leidt tot een toename in het verbruik ervan — is de meest waarschijnlijke uitkomst voor kantoorarbeid. De vraag naar menselijk oordeel, verantwoordelijkheid en sociale intelligentie blijft een inelastisch goed.

De toeleveringsketen van intelligentie

De misschien wel meest gegronde reden om te twijfelen aan een totale ineenstorting van de arbeidsmarkt is de kwetsbaarheid van de AI-toeleveringsketen. De wereld is momenteel afhankelijk van een handvol faciliteiten in Taiwan (TSMC) en één enkel bedrijf in Nederland (ASML) voor de productie van de lithografiemachines die nodig zijn voor geavanceerde chips. Elke verstoring in deze smalle pijplijn legt de “apocalyps” direct stil. De overgang naar een AI-gedreven economie vereist een enorme, decennialange uitbouw van fysieke infrastructuur: elektriciteitscentrales, hoogspanningslijnen en fabrieken.

De AI Job Apocalypse is een narratief dat voortkomt uit de merkwaardige mix van messianisme en winstbejag van Silicon Valley. Het negeert de frictie van de echte wereld: de kosten van energie, de dichtheid van regelgeving en de eigenzinnigheid van menselijke instituties. De toekomst van werk zal waarschijnlijk irritanter zijn dan catastrofaal — een lange reeks vergaderingen over hoe een niet-deterministische softwaretool te integreren in een wereld die om zekerheid vraagt. De ingenieurs in Californië mogen hun bloedbad houden; wij moeten bedenken hoe we de servers gaan betalen.

Brussel keurde de financiering goed. Berlijn zal zich zorgen maken over de latentie.