Tajne satelity SpaceX emitują sygnały na niewłaściwych pasmach

Jak hobbysta wyłapał zaskakujący sygnał

Gdy kanadyjski amator śledzenia satelitów Scott Tilley pewnego późnego wieczoru nastawił swoje radio na rzadko używane pasmo, nie spodziewał się niczego. Zamiast tego zarejestrował stałą transmisję downlink tam, gdzie powinna panować cisza. Jak odkrył po sprawdzeniu pozycji z innymi obserwatorami, sygnał pochodził z podgrupy satelitów SpaceX działających w ramach programu Starshield – niepublicznej komórki firmy, która obsługuje klientów z rządu USA. Odkrycie, opublikowane przez Tilleya i udostępnione szerszej społeczności obserwatorów, wywołało nową falę analiz dotyczącą tego, co transmitują satelity i czy emisje te są zgodne z ustalonymi zasadami międzynarodowymi.

Błędne pasmo, natychmiastowy sygnał

To, co czyni nagrania niezwykłymi, to wykorzystane pasmo radiowe. Transmisje zaobserwowano w zakresie 2025–2110 MHz, czyli w wycinku widma zazwyczaj zarezerwowanym dla łączy typu uplink – krótkich serii ruchu na linii ziemia-kosmos, używanych do wysyłania komend lub danych do statku kosmicznego. Tilley wraz z grupą amatorów, z którymi współpracował, doszli do wniosku, że satelity wysyłały dane z powrotem na Ziemię w tym właśnie paśmie – w praktyce realizując transmisje downlink na częstotliwościach uplink. Taki tryb pracy wykracza poza rutynowe oczekiwania i przydziały koordynowane przez międzynarodowe organy regulujące widmo radiowe.

Kto transmituje te sygnały?

Starshield to niejawny odpowiednik konstelacji Starlink: zestaw satelitów zbudowanych przez SpaceX, sprzedawanych lub dzierżawionych klientom z sektora bezpieczeństwa narodowego USA do zadań związanych z obrazowaniem i łącznością. Raporty z ostatnich dwóch lat wskazują na program obejmujący kilkaset satelitów, finansowany na mocy kontraktów z amerykańskimi agencjami. Satelity zidentyfikowane przez Tilleya są skatalogowane w publicznych bazach danych śledzenia, ale ich szczegóły techniczne nie zostały otwarcie opisane ani przez operatora, ani przez rząd.

Jak udokumentowano sygnał

Tilley zarejestrował krótkie nagrania przypominające dźwięk i udostępnił swoje znaleziska w otwartym repozytorium badawczym, aby inni operatorzy satelitarni i amatorzy mogli sprawdzić dowody. Nagrania wykazały spójną strukturę w przypadku dziesiątek satelitów, co sugeruje skoordynowane użycie tego samego niekonwencjonalnego pasma, a nie przypadkowy wyciek z pojedynczego urządzenia. Tilley i inni podkreślają, że odkrycie było przypadkowe – dokonane podczas testowania sprzętu na częstotliwości, która zazwyczaj jest wolna od sygnałów z orbity.

Dlaczego eksperci są zaniepokojeni

Istnieją dwie bezpośrednie obawy techniczne. Po pierwsze, używanie pasma zarezerwowanego dla łączy uplink jako downlink stwarza ryzyko powstawania zakłóceń w legalnym ruchu na linii ziemia-kosmos. Na zatłoczonej niskiej orbicie okołoziemskiej zbłąkany sygnał downlink mógłby zostać odebrany przez odbiornik innego satelity lub przez centrum kontroli misji, co potencjalnie mogłoby pogorszyć jakość łączności lub skomplikować sekwencje komend. Po drugie, regularne emisje w normalnie cichym paśmie ułatwiają wykrycie pozycji i aktywności satelitów; może to ujawnić lokalizację tajnych zasobów i zrodzić pytania o bezpieczeństwo operacyjne. Eksperci, którzy przeanalizowali dane, twierdzą, że nie ma jeszcze publicznych dowodów na to, by inne misje ucierpiały, ale potencjalne zagrożenie jest realne.

Kontekst: radiowy ślad Starlinka

Ten incydent przypomina wcześniejsze ustalenia dotyczące niezamierzonych emisji elektromagnetycznych z szerszej rodziny satelitów Starlink. Radioastronomowie korzystający z układów niskiej częstotliwości wykryli emisje z satelitów Starlink pierwszej generacji, a kolejne badania wykazały, że druga generacja może być w niektórych pasmach jeszcze jaśniejsza. Tamte studia koncentrowały się na wyciekach i zanieczyszczeniu szerokopasmowym, które mogą zakłócać eksperymenty radioastronomiczne – nie zaś na celowych transmisjach downlink wysyłanych na niewłaściwym przydziale. Niemniej jednak, schemat ten podkreśla, jak szybko nowa klasa masowo produkowanych obiektów na niskiej orbicie okołoziemskiej może przekształcić środowisko radiowe, na którym polegają astronomowie i operatorzy satelitarni.

Kwestie prawne i proceduralne

Częstotliwości radiowe używane w kosmosie są koordynowane za pomocą międzynarodowych mechanizmów mających na celu zapobieganie szkodliwym zakłóceniom. Krajowi regulatorzy oraz Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny prowadzą rejestry określające, które pasma częstotliwości są przypisane do usług uplink, downlink i innych. Odstępstwo od zarejestrowanego planu bez powiadomienia innych użytkowników jest problematyczne, ponieważ narusza wynegocjowany porządek, który zapobiega kolizjom sygnałów. Obserwatorzy zauważają, że programy niejawne czasami działają według innych procedur, ale to rodzi pytanie, jak tajność i odpowiedzialne zarządzanie widmem powinny współistnieć w coraz bardziej zatłoczonej domenie kosmicznej.

Czego wciąż nie wiemy

• Dlaczego satelity Starshield zostały skonfigurowane do nadawania w pasmie uplink zamiast w standardowych przydziałach downlink.
• Czy praktyka ta jest celowa, stanowi skrót inżynieryjny, czy jest tymczasowym trybem testowym.
• Czy jacykolwiek operatorzy zgłosili obawy lub odnotowali anomalne błędy w komendach, które można by przypisać tym emisjom.

Ani SpaceX, ani agencje rządowe powiązane ze Starshield nie wyjaśniły publicznie pochodzenia sygnałów ani nie zakwestionowały pomiarów Tilleya. Brak komentarza jest powszechny w przypadku programów niejawnych, ale pozostawia on społeczność techniczną bez autorytatywnych wyjaśnień w czasie, gdy wielu różnych graczy umieszcza swój sprzęt na niskiej orbicie okołoziemskiej.

Co dalej

Odkrycie to prawdopodobnie skłoni co najmniej do połączenia prywatnych zapytań i publicznych pytań. Operatorzy satelitarni rutynowo monitorują wykorzystanie widma i zgłaszają szkodliwe zakłócenia za pośrednictwem krajowych regulatorów; gdyby operator doświadczył pogorszenia wydajności, formalna skarga mogłaby uruchomić dochodzenia, a w niektórych jurysdykcjach – procedury egzekucyjne. Astronomowie i operatorzy obserwatoriów radiowych będą nadal mierzyć i modelować emisje, aby oszacować ryzyko dla obiektów naukowych. W szerszym ujęciu, incydent ten ożywia debaty polityczne na temat tego, jak pogodzić niejawne działania związane z bezpieczeństwem narodowym z przejrzystością, której wymaga koordynacja widma.

Dlaczego ma to znaczenie

Przemyślenia końcowe

Przypadkowe wykrycie dokonane przez Scotta Tilleya przypomina o roli, jaką hobbysta i małe niezależne obserwatoria odgrywają w monitorowaniu środowiska kosmicznego. Pokazuje również, jak szybko mogą pojawić się nowe zachowania, gdy na orbicie przecinają się interesy prywatne i publiczne. Bez względu na to, czy transmisje odzwierciedlają celową taktykę, skrót operacyjny czy nierozwiązany problem inżynieryjny, wymuszą one dyskusję na temat przejrzystości, odpowiedzialności i technicznych zabezpieczeń niezbędnych do ochrony zatłoczonej i spornej domeny setki kilometrów nad Ziemią.

Mattias Risberg jest mieszkającym w Kolonii reporterem naukowym i technologicznym dla Dark Matter. Zajmuje się tematyką satelitów, polityki kosmicznej oraz wyzwaniami technicznymi, które pojawiają się, gdy programy komercyjne i rządowe dzielą to samo niebo.