Zagadkowa odpowiedź CIA dotycząca 3I/ATLAS

Powściągliwa odpowiedź CIA zmienia ramy publicznej debaty naukowej

Kiedy wieloletni wnioskodawca w trybie FOIA zapytał Centralną Agencję Wywiadowczą, czy posiada ona jakiekolwiek rejestry dotyczące międzygwiezdnego przybysza znanego jako 3I/ATLAS, agencja nie odpowiedziała „tak” lub „nie”, lecz przyjęła postawę prawną, która stała się synonimem tajności: stwierdziła, że „nie może ani potwierdzić, ani zaprzeczyć” istnieniu jakichkolwiek dokumentów. Odpowiedź ta — wydana pod koniec grudnia i upubliczniona na początku stycznia — jest podręcznikowym przykładem odpowiedzi typu Glomar i natychmiast zmieniła ton debaty, którą wielu naukowców uważało za rozstrzygniętą na forum publicznym.

Powściągliwa odpowiedź CIA

John Greenewald Jr., prowadzący obszerne publiczne archiwum materiałów rządowych, złożył wniosek FOIA z prośbą o udostępnienie ocen, raportów i komunikacji odnoszących się do 3I/ATLAS. Zamiast stwierdzić, że nic nie znaleziono lub udostępnić dokumenty, CIA poinformowała go, że sam fakt istnienia rejestrów jest niejawny — sformułowanie to przywołuje ochronę wywiadowczych „źródeł i metod”. Taka reakcja jest nietypowa w sprawie, która, przynajmniej publicznie, dotyczy przejściowego obiektu astronomicznego, a nie jawnego incydentu związanego z bezpieczeństwem narodowym.

Astronomia jawna

Publiczna narracja opiera się w dużej mierze na wielozakresowych zestawach danych: spektroskopii optycznej i w podczerwieni, obrazowaniu w ultrafiolecie z sond kosmicznych takich jak Europa Clipper i orbiterów Marsa (gdy pozwalała na to geometria), a także obserwacjach radiowych w pasmach od centymetrowych do decymetrowych. Zebrane razem, dane te zasadniczo odpowiadają zachowaniu kometarnemu — ulatnianiu się gazów, rozwijającej się komie i licznym warkoczom — nawet jeśli niektórzy obserwatorzy odnotowali cechy wyglądające na nietypowe według standardów większości komet z Układu Słonecznego.

Poszukiwania technosygnatur i ich wyniki

Biorąc pod uwagę spekulacje krążące w sieci i w niektórych kręgach akademickich, skoordynowane poszukiwania sygnałów technologicznych były oczywistym kolejnym krokiem. Program Breakthrough Listen wraz z partnerami przeskanował 3I/ATLAS z wysoką czułością krótko przed jego największym zbliżeniem do Ziemi. Obserwacje przy użyciu 100-metrowego teleskopu Green Bank objęły zakres 1–12 GHz i osiągnęły progi detekcji, które przy najmniejszej odległości komety były czułe na nadajniki o mocy rzędu 0,1–0,2 wata — co w tym zasięgu odpowiada z grubsza nadajnikowi klasy konsumenckiej. Poszukiwania te nie wykazały żadnych wiarygodnych technosygnatur: po automatycznym filtrowaniu i weryfikacji przez człowieka, zdarzenia kandydujące przypisano ludzkim zakłóceniom radiowym i źródłom naturalnym, a nie wąskopasmowemu sztucznemu nadajnikowi. Podsumowanie Breakthrough Listen oraz artykuł w Research Notes szczegółowo opisują brak detekcji.

Dlaczego „Glomar” CIA ma znaczenie

Odpowiedź typu Glomar nie dowodzi istnienia niepodważalnego dowodu. Jest ona, pod względem prawnym i praktycznym, narzędziem zapobiegającym ujawnieniu, że agencja badała daną kwestię, gdyby samo przyznanie się do takiego dochodzenia mogło ujawnić wrażliwe zdolności lub źródła. Jednak w tym przypadku odpowiedź ta wywołuje efekt społeczny, który jest równie ważny jak jakakolwiek niejawna treść: pozwala na rozkwit spekulacji. Dla wielu obserwatorów pozorna rozbieżność — publiczna nauka mówiąca o „komecie”, podczas gdy agencja wywiadowcza odmawia nawet potwierdzenia, czy posiada akta — otwiera pole do alternatywnych wyjaśnień, od rutynowych ocen ryzyka po śmielsze hipotezy.

Astrofizyk z Harvardu Avi Loeb, jeden z najbardziej widocznych naukowców wzywających do starannego rozważenia nienaturalnych wyjaśnień dla nietypowych obiektów międzygwiezdnych, zaproponował interpretację, która pomaga wyjaśnić, dlaczego CIA może działać ostrożnie: jeśli pomnożymy znikome prawdopodobieństwo wystąpienia prawdziwie nowatorskiego zagrożenia przez katastrofalny wpływ społeczny, jaki takie zagrożenie mogłoby mieć, agencje wybiorą tajność na czas weryfikacji faktów. Loeb przedstawił to rozumowanie w niedawnym eseju, który wprost odnosił się do odpowiedzi CIA, argumentując, że cichy przegląd na poziomie wywiadowczym jest spójny z rozważnym zarządzaniem ryzykiem. Mimo to Loeb podkreślił, że obecny bilans dowodów — oraz brak detekcji ze strony Breakthrough Listen — przemawia za wyjaśnieniami naturalnymi.

Wywiad, nauka i sfera publiczna

Organizacje rządowe mają różne motywacje. Misją i mandatem NASA jest upublicznianie danych i ich interpretacji, aby naukowcy mogli powtórzyć wyniki, a społeczeństwo mogło zrozumieć ich implikacje. Agencje wywiadowcze mają z założenia mandat do ochrony metod. Te różnice instytucjonalne mogą tworzyć i tworzą napięcia, gdy temat znajduje się na styku nauki i potencjalnych interesów bezpieczeństwa narodowego: satelity, zagraniczna aparatura kosmiczna lub, w bardzo rzadkich przypadkach, materiał, który mógłby nosić sztuczną sygnaturę. Odpowiedź CIA sygnalizuje, gdzie w tym przypadku pojawia się to napięcie, nawet jeśli nie ujawnia nic na temat treści jakichkolwiek dokumentów.

Istnieją również precedensy zainteresowania wywiadu anomalnymi zdarzeniami kosmicznymi. Historyczne prace nad FOIA pokazują, że agencje wywiadowcze czasami sporządzają raporty na temat komet i innych zjawisk niebieskich — w jednym z wcześniejszych przypadków raport DIA na temat komety Hale-Bopp został ostatecznie upubliczniony z licznymi utajnieniami fragmentów. Odpowiedź typu Glomar tworzy asymetrię: opinia publiczna widzi ustalone wnioski naukowe, podczas gdy ściśle sformułowana postawa wywiadu pozostawia otwartą możliwość istnienia innych, nieujawnionych kwestii. To z kolei spycha temat w cykle medialne i publiczną debatę o przejrzystości, bezpieczeństwie narodowym oraz obowiązkach społeczności naukowej i wywiadowczej.

Następne kroki i na co zwrócić uwagę

Z perspektywy naukowej dalsza droga jest prosta: kontynuować obserwacje obiektu w różnych zakresach fal, archiwizować dane i publikować metody oraz wyniki, aby niezależne zespoły mogły testować alternatywne wyjaśnienia. Z perspektywy nadzoru nad służbami wywiadowczymi droga jest proceduralna: Greenewald zapowiedział, że odwoła się od odpowiedzi CIA, a kanały odwoławcze FOIA istnieją właśnie po to, by rozstrzygać, czy odpowiedź typu Glomar jest uzasadniona w świetle ustawy i precedensów. Wzajemne oddziaływanie tych ścieżek — otwartej publikacji naukowej z jednej strony oraz niejawnego przeglądu i odwołań z drugiej — określi, czy opinia publiczna zobaczy ostatecznie jakąkolwiek niepubliczną analizę wywiadowczą, czy też „Glomar” po prostu wyznaczy na ten moment kres jawnych rejestrów.

Źródła

• Central Intelligence Agency (odpowiedź FOIA dotycząca 3I/ATLAS)
• NASA (konferencja prasowa i dane z misji sond kosmicznych dotyczące 3I/ATLAS)
• Breakthrough Listen / Green Bank Telescope (poszukiwanie technosygnatur; Research Notes of the AAS)
• Harvard University (komentarz i analiza Avi Loeba)
• International Gemini Observatory / NOIRLab (obrazowanie naziemne i obserwacje uzupełniające)