Geheime SpaceX-satellieten zenden signalen uit op verkeerde frequenties

Hoe een hobbyist een verrassend signaal opving

Toen de Canadese amateur-satelliettracker Scott Tilley op een late avond zijn radio afstemde op een ongebruikelijke band, verwachtte hij niets. In plaats daarvan registreerde hij een gestage downlink waar er stilte had moeten zijn. Het signaal, zo ontdekte hij na het controleren van de posities met andere waarnemers, was afkomstig van een subset van SpaceX-satellieten die opereren onder het Starshield-programma — een niet-gepubliceerde tak van het bedrijf die diensten levert aan klanten van de Amerikaanse overheid. De ontdekking, gepubliceerd door Tilley en gedeeld met de bredere tracking-gemeenschap, leidde tot hernieuwd onderzoek naar wat de satellieten uitzenden en of de emissies voldoen aan de overeengekomen internationale regels.

Verkeerde band, direct resultaat

Wat de opnames ongebruikelijk maakt, is de betreffende radioband. De transmissies werden waargenomen in het bereik van 2025–2110 MHz, een deel van het spectrum dat doorgaans is gereserveerd voor uplinks — korte uitbarstingen van verkeer van de grond naar de ruimte die worden gebruikt om commando's of gegevens naar een ruimtevaartuig te sturen. Tilley en de groep amateur-trackers met wie hij samenwerkte, concludeerden dat de satellieten in die band gegevens terug naar de aarde stuurden — in feite voerden ze downlinks uit op uplink-frequenties. Die werkwijze valt buiten de routineverwachtingen en de toewijzingen die zijn gecoördineerd door internationale spectrumautoriteiten.

Wie zijn de zenders?

Starshield is de geclassificeerde tegenhanger van de Starlink-constellatie: een set door SpaceX gebouwde satellieten die worden verkocht of geleased aan Amerikaanse nationale veiligheidsklanten voor beeldvorming en communicatietaken. Rapportages over de afgelopen twee jaar tonen een programma van honderden satellieten aan, gefinancierd onder contracten met Amerikaanse instanties. De satellieten die Tilley identificeerde, staan vermeld in publieke tracking-databases, maar zijn door de operator of de overheid niet openlijk in technisch detail beschreven.

Hoe het signaal werd gedocumenteerd

Tilley maakte korte audio-achtige opnames en deelde zijn bevindingen op een open onderzoeksrepository, zodat andere satellietoperators en amateurwaarnemers het bewijsmateriaal konden inspecteren. De opnames toonden een consistente structuur bij tientallen satellieten, wat wijst op gecoördineerd gebruik van dezelfde onconventionele band in plaats van willekeurige lekkage van een enkel apparaat. Tilley en anderen benadrukken dat de ontdekking toevallig was — gedaan terwijl hij apparatuur testte op een frequentie die vanuit de ruimte normaal gesproken stil is.

Waarom experts zich zorgen maken

Er zijn twee directe technische zorgen. Ten eerste riskeert het gebruik van een voor uplinks gereserveerde band als downlink interferentie met legitiem verkeer van de grond naar de ruimte. In een overvolle lage aardbaan zou een verdwaalde downlink kunnen worden opgevangen door de ontvanger van een andere satelliet of door de vluchtleiding, wat de communicatie kan verslechteren of commandosequenties kan bemoeilijken. Ten tweede maken regelmatige emissies in een normaal stille band de posities en activiteiten van de satellieten gemakkelijker te detecteren; dat kan de locatie van geclassificeerde objecten onthullen en vragen oproepen over de operationele veiligheid. Experts die de gegevens hebben onderzocht, zeggen dat er nog geen publiek bewijs is dat andere missies zijn geschaad, maar het potentieel is reëel.

Context: De radio-voetafdruk van Starlink

Deze episode echoot eerdere bevindingen over onbedoelde elektromagnetische emissies van de bredere Starlink-familie. Radioastronomen die gebruikmaken van laagfrequente arrays detecteerden emissies van de eerste generatie Starlink-satellieten, en vervolgonderzoek heeft aangetoond dat de tweede generatie in sommige banden zelfs nog helderder kan zijn. Die studies richtten zich op lekkage en breedbandvervuiling die radioastronomie-experimenten kunnen verstoren — niet op opzettelijke downlinks verzonden op de verkeerde toewijzing. Toch onderstreept het patroon hoe snel een nieuwe klasse van in massa geproduceerde objecten in een lage aardbaan de radio-omgeving kan hervormen waar astronomen en satellietoperators op vertrouwen.

Juridische en procedurele vragen

Radiofrequenties die in de ruimte worden gebruikt, worden gecoördineerd via internationale mechanismen die bedoeld zijn om schadelijke interferentie te voorkomen. Nationale toezichthouders en de Internationale Telecommunicatie-unie houden registers bij van welke frequentiebanden zijn toegewezen voor uplink, downlink en andere diensten. Afwijken van een geregistreerd plan zonder andere gebruikers op de hoogte te stellen is problematisch, omdat het de onderhandelde orde ondermijnt die voorkomt dat signalen botsen. Waarnemers merken op dat geclassificeerde programma's soms onder andere procedures werken, maar dat roept de vraag op hoe geheimhouding en spectrumbeheer naast elkaar moeten bestaan in een steeds drukker wordend ruimtedomein.

Wat we nog niet weten

• Waarom Starshield-satellieten geconfigureerd zouden zijn om uit te zenden op een uplink-band in plaats van op standaard downlink-toewijzingen.
• Of de praktijk opzettelijk is, een technische kortere weg, of een tijdelijke testmodus.
• Of operators zorgen hebben geuit of afwijkende commandofouten hebben geregistreerd die herleid kunnen worden naar deze emissies.

Noch SpaceX, noch de overheidsinstanties die geassocieerd worden met Starshield hebben de signalen publiekelijk toegelicht of de metingen van Tilley betwist. Het uitblijven van commentaar is gebruikelijk bij geclassificeerde programma's, maar het laat de technische gemeenschap zonder gezaghebbende verduidelijking op een moment dat veel verschillende actoren hardware in een lage aardbaan brengen.

Wat nu volgt

De ontdekking zal naar verwachting minimaal leiden tot een mix van besloten onderzoeken en publieke vragen. Satellietoperators monitoren routinematig het spectrumgebruik en melden schadelijke interferentie via nationale toezichthouders; als een operator verslechterde prestaties zou ervaren, zou een formele klacht aanleiding kunnen geven tot onderzoeken en, in sommige rechtsgebieden, handhaving. Astronomen en beheerders van radio-observatoria zullen emissies blijven meten en modelleren om de risico's voor wetenschappelijke faciliteiten te kwantificeren. In bredere zin doet de episode de beleidsdiscussies herleven over hoe geclassificeerde nationale veiligheidsactiviteiten te verzoenen zijn met de transparantie die spectrumcoördinatie vereist.

Waarom dit belangrijk is

Slotgedachten

De toevallige detectie door Scott Tilley is een herinnering aan de rol die hobbyisten en kleine onafhankelijke observatoria spelen bij het monitoren van de ruimteomgeving. Het laat ook zien hoe snel nieuw gedrag naar de oppervlakte kan komen wanneer private en publieke belangen elkaar in een baan om de aarde kruisen. Of de transmissies nu een doelbewuste tactiek weerspiegelen, een operationele kortere weg of een onopgelost technisch probleem, ze zullen dwingen tot gesprekken over transparantie, verantwoordelijkheid en de technische waarborgen die nodig zijn om een drukbezet en betwist domein honderden kilometers boven de aarde te beschermen.

Mattias Risberg is een in Keulen gevestigde wetenschaps- en technologierapporteur voor Dark Matter. Hij schrijft over satellieten, ruimtevaartbeleid en de technische uitdagingen die ontstaan wanneer commerciële en overheidsprogramma's de lucht delen.