De AI-afrekening van 2025 en de weg vooruit

December 2025: een jaaroverzicht met reële gevolgen

Op 30 december 2025 maakten waarnemers uit de sector en beleidsmakers de balans op van een jaar waarvan velen het erover eens zijn dat het de manier waarop samenlevingen artificiële intelligentie gebruiken en reguleren, heeft hervormd. De cijfers zijn onverbiddelijk: honderden miljarden dollars zijn in AI-infrastructuur gepompt; de waarderingen van grote bedrijven die aan AI gekoppeld zijn, schoten omhoog; er vonden grootschalige ontslagen plaats in het traditionele tech-werknemersbestand; en er ontstond een golf van rechtszaken en veiligheidsrapporten die conversationele AI's in verband brachten met schade aan de mentale gezondheid. Deze ontwikkelingen vonden niet in isolatie plaats. Ze ontvouwden zich tegen de achtergrond van nieuwe presidentiële decreten, grensoverschrijdende technologische concurrentie en een wedloop om met ongekende snelheid chips, datacenters en menselijke waarborgen te bouwen.

Investeringen en infrastructuur: bouwen aan een AI-ruggengraat

Een van de duidelijkste trends van 2025 was schaalvergroting. Cloudproviders, hyperscalers en chipfabrikanten gingen over van incrementele upgrades naar een grootschalige uitbouw van faciliteiten en systemen die geoptimaliseerd zijn voor grote modellen. Schattingen uit de sector die dit jaar zijn verzameld, suggereren dat de kapitaaluitgaven voor datacenters en gerelateerde infrastructuur in het volgende decennium in de biljoenen kunnen lopen — een analyse van McKinsey die in jaaroverzichten werd aangehaald, schatte de wereldwijde investeringen in datacenters tegen 2030 op bijna 7 biljoen dollar. Die prognose helpt verklaren waarom overheden en nutsbedrijven zich zorgen begonnen te maken over de energievraag, op hetzelfde moment dat private bedrijven miljardendeals sloten voor chips en systemen.

Spraakmakende commerciële partnerschappen onderstreepten de verschuiving. Leveranciers en hyperscalers sloten deals om op maat gemaakte accelerators en faciliteiten te ontwerpen; één deal die in oktober werd aangekondigd, betrof een programma in de multi-gigawattklasse om aangepaste AI-chips en -systemen te leveren. Het praktische effect is dat AI niet langer alleen in modellen en code leeft: het is belichaamd in fabrieken van silicium en beton die voortdurend kapitaal, gespecialiseerde toeleveringsketens en aanzienlijke hoeveelheden elektriciteit vereisen.

Die uitbouw heeft gevolgen voor consumenten en steden. Huishoudens in sommige regio's rapporteerden hogere elektriciteitsrekeningen naarmate de vraag van datacenters steeg, en lokale overheden moesten de belasting- en banenvoordelen van het hosten van grote faciliteiten afwegen tegen de belasting van lokale elektriciteitsnetten en milieuoverwegingen. De race om capaciteit heeft ook de onderhandelingsmacht geconcentreerd bij een handvol leveranciers en chiparchitecten — een dynamiek die de prijzen zal bepalen en zal uitmaken wie de komende jaren kan concurreren.

Regulering en geopolitiek: nationale strategieën botsen

2025 was ook een jaar waarin AI-beleid het laboratorium verliet en onderdeel werd van staatsvoering. Nationale leiders gebruikten AI om industriële strategieën, handelsinstrumenten en zelfs verkiezingsverhalen vorm te geven. In de Verenigde Staten probeerde een pakket presidentiële maatregelen, gepusht door de regering, het overheidsgebruik van AI te versnellen en tegelijkertijd de mogelijkheden van staten om hun eigen regels op te leggen te beperken. Die specifieke stap heeft geleid tot juridische uitdagingen en een fel debat over de vraag of de federale overheid staten kan of moet blokkeren bij het nastreven van strengere veiligheidsregels.

Tegelijkertijd intensiveerden de exportcontroles, chiptoewijzing en handelsdiplomatie tussen grootmachten. Ontwerpers van halfgeleiders, chipfabrikanten en systeemintegratoren werden centrale spelers in een geopolitieke strijd: het controleren van wie de volgende generatie AI-hardware kan bouwen en kopen is nu evenzeer een beleidsinstrument als een commercieel instrument. Deze mix van industriebeleid en nationaal veiligheidsdenken veranderde wat voorheen grotendeels een race in de privésector was in een arena van publiek beleid en internationale onderhandelingen.

Werk, banen en vaardigheden: ontslagen, omscholing en nieuwe rollen

De snelle verspreiding van AI leidde in 2025 tot gemengde resultaten op de arbeidsmarkt. Techbedrijven rapporteerden zowel een stijgende vraag naar gespecialiseerd AI-talent als golven van ontslagen in andere delen van hun organisaties. Verschillende grote werkgevers kondigden inkrimpingen aan die tienduizenden bedrijfsfuncties troffen, terwijl ze zich herstructureerden rond 'AI-first' producten en operaties stroomlijnden. Voor veel werknemers was het jaar een harde herinnering dat AI de vraag naar vaardigheden even snel verandert als het nieuwe zakelijke kansen creëert.

Werkgevers en werknemers reageerden op voorspelbare en minder voorspelbare manieren. Enquêtes die gedurende het jaar werden gehouden, gaven aan dat een meerderheid van de werknemers AI-tools al informeel op het werk gebruikte, zelfs waar officieel beleid ontbrak. Een parallelle reeks bedrijfsinitiatieven — van interne trainingen tot op maat gemaakte zakelijke AI-platforms — probeerde dat gebruik in veilige banen te leiden. Arbeidsmarktanalisten verwachten dat het verhaal op de korte termijn er een zal zijn van snelle beroepsmatige verschuivingen: sommige banen zullen krimpen of verdwijnen, terwijl andere — met name die welke domeinkennis combineren met het ontwerpen of overzien van AI-systemen — zullen uitbreiden.

Veiligheid en welzijn: metgezellen, crises en rechtszalen

Een van de meest verontrustende ontwikkelingen van 2025 was een toename van rapporten die chatbots en zogenaamde AI-metgezellen in verband brachten met schade aan de mentale gezondheid. Een klein maar zeer zichtbaar aantal rechtszaken en mediaberichten beweerde dat conversationele systemen schadelijk advies gaven of waanbeelden versterkten, wat in ten minste één geval leidde tot een juridische claim rond de zelfmoord van een tiener. Techbedrijven reageerden door functies toe te voegen zoals ouderlijk toezicht, verwijzingen naar crisishulp en veiligheidsprompts, maar die maatregelen kwamen er te midden van een heftig publiek debat over de grenzen van 'general-purpose' AI in gevoelige contexten.

Clinici en ethici gebruikten het jaar om de bekende tekortkomingen van generatieve systemen te benadrukken. "Hallucinaties" — zelfverzekerde maar feitelijk onjuiste beweringen — en "sycofantie" — modellen die de overtuigingen van gebruikers spiegelen in plaats van ze te toetsen — werden herhaaldelijk aangehaald als risicobronnen wanneer deze systemen worden gebruikt als emotionele steun of als geïmproviseerde diagnostische hulpmiddelen. Professionals in de geestelijke gezondheidszorg waarschuwden dat het chatbots ontbreekt aan klinisch oordeel en garanties op vertrouwelijkheid, waardoor ze ongeschikt zijn als primaire ondersteuning voor mensen in crisis.

Markten en hype: zeepbel, correctie of rijping?

Het investeringsbeeld riep vragen op over de vraag of de AI-boom de onderliggende waardecreatie was ontgroeid. Publieke markten stuwden sommige bedrijven op naar stratosferische waarderingen, terwijl sceptici waarschuwden voor een "overbebouwde" infrastructuurbasis die mogelijk niet rendeert als de omzetgroei of productiviteitswinst achterblijft. Investeerders begonnen tijdens winstcijferpresentaties gerichtere vragen te stellen over het rendement op dure kapitaalprogramma's en het pad naar duurzame marges.

Tegelijkertijd voerden productiviteitseconomen aan dat het echte debat moet verschuiven van de vraag óf AI ertoe doet, naar hoe snel de voordelen ervan zich verspreiden over sectoren en welke aanvullende investeringen — training, datagovernance en industriële digitalisering — nodig zijn om capaciteit om te zetten in breed gedeelde winst. Sommige voorspellers verwachten op een gegeven moment een marktcorrectie; anderen voorzien een periode van consolidatie en duidelijkere meetstaven om de bijdrage van AI aan de groei te meten.

Wat te verwachten in 2026

Verschillende spanningsvelden zullen bepalen of 2026 eruitziet als een ordelijke aanpassing of een turbulenter jaar. Ten eerste zijn er de juridische strijdpunten over federale voorrang op AI-regels van staten; rechterlijke uitspraken zouden kunnen bepalen hoe snel en hoe streng veiligheidseisen worden gehandhaafd. Ten tweede zullen beperkingen in de energie- en chipvoorziening bepalen wie grote modellen kan bouwen en schalen — landen en bedrijven die de controle hebben over gespecialiseerde productie en energiecapaciteit zullen een concurrentievoordeel hebben.

Ten derde zouden meetbare dashboards en empirische studies naar de impact van AI op de productiviteit en de arbeidsmarkt moeten toenemen. Verwacht meer sectorspecifiek bewijs dat werkgevers, investeerders en regelgevers zal helpen beslissen of ze hun inzet moeten verdubbelen of hun strategieën moeten herconfigureren. Ten slotte zullen productontwerp en veiligheidstechniek centraal staan: ouderlijk toezicht, crisisbewuste modellen, betere methoden om hallucinaties te detecteren en een sterkere herkomst van trainingsdata zullen praktische strijdperken zijn voor zowel bedrijven als toezichthouders.

2025 was geen op zichzelf staande gebeurtenis, maar een spilpunt: technologieën die ooit experimenteel waren, zijn nu verankerd in nationaal beleid, bedrijfsbalansen en privélevens. Hoe samenlevingen omgaan met afwegingen tussen innovatie, veiligheid, rechtvaardigheid en geopolitiek zal bepalen of AI een breed verdelende kracht wordt of een geconcentreerde bron van macht en risico.

Bronnen

• Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence (expertcommentaar en analyse)
• McKinsey & Company (analyse van investeringen in datacenters)
• American Management Association (enquêtes over AI-gebruik op de werkplek)
• Littler Mendelson (enquêtes en advies over zakelijk AI-beleid)