Noorderlicht mogelijk vanavond

Noorderlicht mogelijk vannacht terwijl snelle zonnewind aanhoudt

Vannacht, 22 december, moeten waarnemers vanaf de poolcirkel tot in delen van het noorden van de Verenigde Staten en Canada alert zijn: een gestage stroom snelle zonnewind blijft de magnetosfeer van de aarde beroeren en zou in de nacht naar 23 december zichtbaar poollicht kunnen aanwakkeren. Ruimteweervoorspellers zeggen dat de omstandigheden gunstig blijven voor ten minste lichte geomagnetische stormen, waarbij verschijnselen het meest waarschijnlijk zijn op hoge breedtegraden, maar incidenteel kunnen uitbreiden naar de hemel op middelbare breedtegraden als de zonnewind en magnetische condities gunstig samenvallen.

Snelle zonnewind en het geomagnetische beeld

De huidige kansen op noorderlicht weerspiegelen een aanhoudende stroom snelle zonnewind die langs de aarde raast. Die stroom kan afkomstig zijn van een coronaal gat — een gebied op de zon waar open magnetische veldlijnen deeltjes laten ontsnappen — of het gevolg zijn van een coronale massa-ejectie. Waarnemingen en recente voorspellingsproducten schatten de binnenkomende windsnelheden ruim boven de langzame achtergrondwaarde: modellen en operationele bulletins hebben waarden laten zien van enkele honderden kilometers per seconde, met incidentele uitschieters die de snelheden naar de bovenkant van de typische hogesnelheidsstromen duwen.

Wat bepaalt of die deeltjes de nacht verlichten, is de oriëntatie van het interplanetair magnetisch veld (de Bz-component) op het moment dat de wind arriveert. Als de Bz gedurende een langere periode naar het zuiden wijst, wordt energie efficiënt overgedragen aan de magnetosfeer van de aarde en springt de geomagnetische activiteit omhoog — wat de planetaire Kp-index doet stijgen en de aurorale ovaal richting lagere breedtegraden verbreedt. Voorspellers houden een patroon in de gaten dat de magnetosfeer onrustig tot bij vlagen actief houdt: dat is genoeg om indrukwekkend noorderlicht te produceren voor waarnemers onder een donkere hemel, met de kans dat het poollicht gedurende korte periodes zuidelijker verschijnt dan gebruikelijk.

Waar en wanneer te kijken vannacht

Locaties op hoge breedtegraden blijven de veiligste gok: Noord-Canada, Alaska, IJsland en de Scandinavische landen liggen doorgaans direct onder de aurorale ovaal en zullen de beste, meest aanhoudende displays zien als de huidige omstandigheden aanhouden. Voorspellingskaarten uitgegeven door operationele ruimteweercentra en real-time Kp-monitoring zijn de snelste manier om te zien of de ovaal zich uitbreidt naar de middelbare breedtegraden.

Op nachten als deze sijpelen meldingen van noorderlicht vaak door naar de noordelijke staten van de continentale Verenigde Staten — nachtelijke kijkers in staten van het Pacific Northwest tot aan de noordelijke Plains kunnen geluk hebben als de activiteit piekt. Brede voorspellingsdiensten vermeldden deze avond tot wel tien Amerikaanse staten die ten minste een kans hebben op zichtbaar poollicht in de nacht naar 23 december, hoewel de exacte reeks staten waar iets te zien zal zijn afhangt van de kracht en oriëntatie van de wind en de lokale weersomstandigheden.

Timing: poollicht licht meestal het felst op rond lokale middernacht tot de vroege ochtenduren, maar actieve periodes kunnen op elk moment na zonsondergang optreden en komen soms in korte bursts. Check voor een live weergave de planetaire Kp-waarden en de real-time aurorale ovaal-producten van officiële ruimteweerproviders voordat u naar buiten gaat.

Praktische tips voor het bekijken en fotograferen van het noorderlicht

Het succesvol waarnemen van noorderlicht is een combinatie van timing, duisternis en geduld. Kies een plek ver weg van straatverlichting en sterke stedelijke lichtvervuiling, kijk naar het noorden (voor waarnemers op het noordelijk halfrond) en geef uw ogen 20–30 minuten de tijd om aan het donker te wennen. Zelfs een zwak poollicht op hoge breedte kan verrassend fotogeniek zijn; omgekeerd kan een sterke geomagnetische gebeurtenis dynamische gordijnen produceren die binnen enkele minuten van vorm veranderen.

Smartphonecamera's kunnen felle verschijnselen vastleggen, maar voor de beste resultaten neemt u een camera op statief met handmatige instellingen mee. Praktische startinstellingen: een groothoeklens, een diafragma dat zo groot mogelijk is (f/2.8 of lager indien mogelijk), ISO in het bereik van 800–3200 afhankelijk van de ruisprestaties van uw sensor, en belichtingstijden van 5–20 seconden. Als het poollicht snel en helder is, verkort dan de belichtingstijd om de structuur te bevriezen; als het zwak is, verleng dan de belichtingstijd, maar let op stersporen. Afstandsbedieningen of de zelfontspanner verminderen trillingen. Warme kleding, reservebatterijen (ze lopen sneller leeg in de kou) en een hoofdlamp met rood filter maken het lange wachten comfortabel en veilig.

Mogelijke effecten in de ruimte en waar voorspellers op letten

De meeste gebeurtenissen die deze week poollicht veroorzaken, zullen naar verwachting niet verder reiken dan G1 (lichte) of G2 (matige) geomagnetische stormniveaus. Die omstandigheden kunnen prachtige schouwspelen opleveren zonder wijdverspreide infrastructuurproblemen te veroorzaken, maar voorspellers houden secundaire effecten in de gaten. Lichte stormen verstoren soms hoogfrequente radioverbindingen die in de luchtvaart worden gebruikt en kunnen subtiele GPS-fouten veroorzaken; ze kunnen ook de luchtweerstand voor satellieten in een lage aardbaan verhogen en zijn voor beheerders van gevoelige elektrische infrastructuur een herinnering om systemen te monitoren op ongebruikelijk gedrag.

Operationele centra volgen enkele belangrijke gegevens in real-time: de snelheid en dichtheid van de zonnewind, de totale sterkte van het interplanetair magnetisch veld en vooral de Bz-component. Ze volgen ook coronagraafbeelden en gemodelleerde aankomsten van CME's van zonne-observatoria; een plotselinge CME of een aanhoudende zuidwaartse Bz zou de activiteit hoger kunnen stuwen dan de huidige voorspellingen en poollicht op veel lagere breedtegraden kunnen produceren.

Waarom deze week zo actief is geweest

De zon produceert nog steeds regelmatige pulsen van activiteit doordat gebieden met complexe magnetische velden en coronale gaten naar gunstige posities draaien. De afgelopen dagen hebben instrumentele metingen en dagelijkse samenvattingen van de zonneactiviteit terugkerende hogesnelheidsstromen en incidentele erupties laten zien — een combinatie die de nabije ruimteomgeving van de aarde onrustiger houdt dan de rustige basislijn. Dat gelaagde patroon — zonnewind uit coronale gaten plus resterende ejecta — is wat de afgelopen tijd voor meerdere nachten met poollicht op hoge breedtegraden heeft gezorgd en de basis heeft gelegd voor de kansen van vannacht.

Als u van plan bent te gaan kijken, controleer dan kort voordat u vertrekt de laatste officiële voorspelling en live monitoringproducten; omstandigheden kunnen binnen enkele uren veranderen. En als u het schouwspel ziet, zullen een heldere, koude winternacht en een camera op een statief u helpen om een blijvende herinnering mee naar huis te nemen.

Bronnen

• NOAA Space Weather Prediction Center (operationele voorspellingen en waarschuwingsproducten)
• NASA Goddard Space Flight Center (SDO zonnebeelden en analyse)
• NOAA GOES satellietbeelden en instrumenten
• National Solar Observatory / GONG (zonnewaarnemingen vanaf de grond)