CIA's cryptische antwoord over 3I/ATLAS

De terughoudende reactie van de CIA plaatst een publiek wetenschappelijk verhaal in een nieuw daglicht

Toen een ervaren FOIA-verzoeker de Central Intelligence Agency vroeg of deze documenten bezat over de interstellaire bezoeker bekend als 3I/ATLAS, antwoordde de dienst niet met ja of nee, maar met een juridische houding die synoniem is geworden voor geheimhouding: de dienst wilde het bestaan van eventuele documenten "noch bevestigen, noch ontkennen". Het antwoord — uitgebracht eind december en begin januari gepubliceerd — is een schoolvoorbeeld van een Glomar-respons, en het veranderde onmiddellijk de toon van een debat waarvan veel wetenschappers dachten dat het in het openbaar was beslecht.

De terughoudende reactie van de CIA

John Greenewald Jr., beheerder van een groot publiek archief van overheidsmateriaal, diende het FOIA-verzoek in waarin hij vroeg om beoordelingen, rapporten en communicatie met betrekking tot 3I/ATLAS. In plaats van te zeggen dat er niets was of documenten vrij te geven, vertelde de CIA hem dat alleen al het feit of er documenten bestaan, geclassificeerd is — taal die bescherming inroept voor "bronnen en methoden" van de inlichtingendienst. Die reactie is ongebruikelijk in een zaak die, althans publiekelijk, draait om een voorbijgaand astronomisch object in plaats van een duidelijk incident op het gebied van nationale veiligheid.

Astronomie in de openbaarheid

Dat publieke narratief leunt zwaar op multi-golflengte datasets: optische en infraroodspectroscopie, ultraviolette beelden van ruimtevaartuigen zoals de Europa Clipper en Mars-orbiters wanneer de geometrie dat toeliet, en radio-observaties in het centimeter- tot decimeterbereik. Alles bij elkaar komen die gegevens grotendeels overeen met kometair gedrag — uitgassing van vluchtige stoffen, een ontwikkelende coma en meerdere staarten — ook al hebben sommige waarnemers kenmerken opgemerkt die ongebruikelijk lijken voor de meeste kometen in ons zonnestelsel.

Zoektochten naar technosignaturen en wat ze hebben gevonden

Gezien de speculaties die online en in sommige academische kringen de ronde deden, waren gecoördineerde zoektochten naar technologische signalen een logische volgende stap. Het Breakthrough Listen-programma en partners scanden 3I/ATLAS met hoge gevoeligheid kort voor de dichtste nadering tot de aarde. Waarnemingen met de 100-meter Green Bank Telescope bestreken 1–12 GHz en bereikten detectiedrempels die, op de kortste afstand van de komeet, gevoelig waren voor zendervermogens in de orde van 0,1–0,2 watt — ongeveer een consumentenzender op die afstand. Die zoektochten leverden geen geloofwaardige technosignaturen op: na geautomatiseerde filtering en menselijke controle bleken kandidaat-gebeurtenissen herleidbaar tot menselijke radio-interferentie en natuurlijke bronnen, niet tot een smalbandige kunstmatige zender. De samenvatting van Breakthrough Listen en een artikel in Research Notes beschrijven de niet-detectie in detail.

Waarom de Glomar-respons van de CIA van belang is

Een Glomar-respons bewijst niet de aanwezigheid van een "smoking gun". Het is juridisch en praktisch een instrument om te voorkomen dat wordt onthuld dat een dienst een kwestie heeft onderzocht, wanneer het erkennen van dat onderzoek op zichzelf gevoelige capaciteiten of bronnen zou blootleggen. Maar in dit geval heeft het antwoord een maatschappelijk effect dat even belangrijk is als de eventuele geclassificeerde inhoud: het geeft speculatie de vrije loop. Voor veel waarnemers biedt de schijnbare discrepantie — de publieke wetenschap die spreekt van een "komeet", terwijl een inlichtingendienst weigert te bevestigen of zij over dossiers beschikt — ruimte voor alternatieven, van routinematige risicobeoordelingen tot wildere hypotheses.

Harvard-astrofysicus Avi Loeb, een van de meest prominente wetenschappers die oproept tot een zorgvuldige overweging van niet-natuurlijke verklaringen voor ongebruikelijke interstellaire objecten, stelde een interpretatie voor die helpt verklaren waarom de CIA voorzichtig zou kunnen handelen: vermenigvuldig een verwaarloosbaar kleine kans op een werkelijk nieuwe dreiging met de catastrofale maatschappelijke impact die een dergelijke dreiging zou kunnen hebben, en instanties zullen kiezen voor geheimhouding terwijl ze hun feiten controleren. Loeb zette deze redenering uiteen in een recent essay dat expliciet verwees naar het antwoord van de CIA en stelde dat een stille beoordeling op inlichtingenniveau consistent is met voorzichtig risicomanagement. Toch benadrukte Loeb dat het geheel aan bewijsmateriaal — en de niet-detecties van Breakthrough Listen — momenteel pleit voor natuurlijke verklaringen.

Inlichtingen, wetenschap en het publieke debat

Overheidsorganisaties hebben verschillende belangen. De missie en het mandaat van NASA zijn om gegevens en interpretaties openbaar te maken, zodat wetenschappers resultaten kunnen reproduceren en het publiek de implicaties kan begrijpen. Inlichtingendiensten hebben per definitie het mandaat om methoden te beschermen. Die institutionele verschillen kunnen frictie veroorzaken, en doen dat ook, wanneer een onderwerp zich op het snijvlak van wetenschap en potentieel nationaal veiligheidsbelang bevindt: satellieten, in het buitenland gebouwde ruimtevaartapparatuur, of in zeer zeldzame gevallen, materiaal dat een kunstmatige signatuur zou kunnen dragen. Het antwoord van de CIA signaleert waar die frictie in dit geval zit, zelfs als het niets onthult over de inhoud van eventuele documenten.

Er is ook een precedent voor de belangstelling van inlichtingendiensten voor ongebruikelijke gebeurtenissen in de ruimte. Historisch FOIA-onderzoek toont aan dat inlichtingendiensten soms rapporten opstellen over kometen en andere hemelverschijnselen — in een eerder geval werd een DIA-rapport over Hale-Bopp uiteindelijk vrijgegeven met zware zwartmakingen. De Glomar-respons creëert een asymmetrie: het publiek ziet een voldongen wetenschappelijke conclusie, terwijl een strak geformuleerde houding van de inlichtingendienst de mogelijkheid openlaat voor andere, niet-geopenbaarde overwegingen. Dat duwt het verhaal op zijn beurt in de mediacycli en in het publieke debat over transparantie, nationale veiligheid en de verantwoordelijkheden van zowel de wetenschappelijke als de inlichtingengemeenschap.

Volgende stappen en waar op te letten

Vanuit wetenschappelijk perspectief is de weg voorwaarts eenvoudig: blijf het object op verschillende golflengten observeren, archiveer de gegevens en publiceer methoden en resultaten zodat onafhankelijke teams alternatieve verklaringen kunnen testen. Vanuit het perspectief van toezicht op inlichtingendiensten is de weg procedureel: de heer Greenewald heeft gezegd dat hij in beroep zal gaan tegen de reactie van de CIA, en FOIA-beroepskanalen bestaan precies om vast te stellen of een Glomar-respons gerechtvaardigd is op basis van wetgeving en precedenten. De wisselwerking tussen deze routes — open wetenschappelijke publicatie enerzijds, geclassificeerde beoordeling en beroepsprocedures anderzijds — zal bepalen of het publiek uiteindelijk niet-publieke analyses van de inlichtingendienst te zien krijgt of dat de Glomar simpelweg het einde van het publieke dossier voor nu markeert.

Bronnen

• Central Intelligence Agency (FOIA-antwoord betreffende 3I/ATLAS)
• NASA (persconferentie en missiegegevens van ruimtevaartuigen over 3I/ATLAS)
• Breakthrough Listen / Green Bank Telescope (zoektocht naar technosignaturen; Research Notes of the AAS)
• Harvard University (Avi Loeb commentaar en analyse)
• International Gemini Observatory / NOIRLab (opnamen vanaf de grond en vervolgwaarnemingen)